موقعیت زمین شناسی و گسل های ایران، در طول تاریخ باعث رویداد زمین لرزه های ویرانگر در این کشور شده است. ارزیابی خطر لرزه ای شهر تهران به عنوان پایتخت و مناطق حومه آن به دلیل تأثیر گذاری مستقیم بر شهر تهران، از دیدگاه زلزله و خطرات و خسارات احتمالی حاصل از زلزله های محتمل برای مقاوم سازی مناطق پر خطر تر و ضعیف تر و همچنین ایجاد امکانات مناسب برای زمان بحران بسیار ضروری می باشد. محدوده هشتگرد با توجه به نزدیکی جغرافیایی به شهر تهران دارای فعالیت لرزه خیزی بالایی است و این امر در کنار ساخت و ساز های شهر جدید هشتگرد که سبب افزایش بی رویه تراکم انسانی و شهر ی سال های اخیر منطقه شده نیاز منطقه را به بررسی های دقیق تر و اصولی تر از منظر لرزه خیزی و خطر پذیری لرزه ای ویژه می سازد. دراین پژوهش با استفاده از روش متداول تحلیل احتمالی خطر زمین لرزه، منطقه مورد مطالعه تا شعاع 250 کیلومتری مورد مطالعات لرزه خیزی قرار گرفته و از طریق تحلیل نتایج حاصله وضعیت خطر پذیری لرزه ای منطقه برآورد گردید. در بررسی های صورت گرفته مناطق شمال و شرق منطقه از تراکم گسل های بیشتری برخوردار است همچنین با توجه به نقشه هم شتاب برای دوره بازگشت 475 سال بیشینه مقادیر در نوار شمالی و شمال شرقی بصورت پهنه های گسسته و همچنین در جنوب غربی شهر هشتگرد در منطقه نجم آباد مشاهده می گردد. حاشیه جنوبی استان البرز به طور کلی دارای پهنه های با شتاب نسبی کمتری می باشد شهر هشتگرد در منطقه خطر بالا در بازه شتاب 0. 46-0. 38g قرار می گیرد. همچنین نقشه هم شتاب برای دوره بازگشت 2475 سال نشان می دهد بیشینه مقادیر در نواحی جنوب هشتگرد می گردد و شهر هشتگرد در محدوده با بازه شتاب بیش از 0. 83-0. 65 g قرار دارد.

بررسی تکتونیک لرزه ای (سیستم شبکه گسلها) و سوابق زمین لرزه های دستگاهی منطقه حاکی از وجود پهنه های فعال لرزه خیز در سطح منطقه شهری ارومیه است. بررسی تاثیرات زلزله ها نشان می دهد که شرایط زمین شناسی منطقه (ساختگاه و لندفرم ساختمان زمین) تاثیر بسزایی بر حرکت زمین دارند. در این مطالعه ویژگی های زمین شناسی، داده های لرزه ای و داده های گسلی محلی جهت تحلیل شدت زمین لرزش مورد استفاده قرار می گیرد. مدلهای تجربی زیادی در ارتباط زمین شناسی و میزان شدت زلزله توسط محققین پیشنهاد شده است. لذا در این مطالعه برای برآورد پارامترهای مهم مورد نیاز جنبش نیرومند زمین از داده های لرزه ای دستگاهی ثبت شده و داده های گسلها و زمین شناسی با استفاده از مدل تجربی سابتا و همکاران استفاده شد. بدین وسیله پهنه های با درجات متفاوت شتاب منطقه با بهره گیری از مدل مذکور در محیط سامانه اطلاعات جغرافیایی مشخص گردید. نتایج حاصله تغییر پذیری شتاب 035/0 تا 33/0 (g) را در منطقه شهری ارومیه نشان می دهد که این نشان دهنده لرزه خیزی منطقه است.

در این مطالعه پهنه بندی خطر زمین لرزه بر روی سنگ بستر برای بیشینه شتاب زمین به روش تعینی و احتمالاتی در استان فارس انجام گردید. فهرست نامه ی یکنواختی تا سال 2016 شامل زمین لرزه های تاریخی و دستگاهی با بزرگای بیشتر از 4 در مقیاس Mw تهیه شد. با توجه به روند گسل ها و زمین شناسی منطقه، 23 چشمه بالقوه زمین لرزه به صورت پهنه ای در این منطقه در نظر گرفته شده و پارامترهای لرزه خیزی محاسبه گردید. در روش احتمالاتی با استفاده از نرم افزار OpenQuake بیشینه شتاب و سرعت زمین برای دوره بازگشت های 50 سال و 475 سال و نمودارهای منحنی خطر PGA و PGV برای دوره 50 سال رسم شد. نتایج نشان می دهد که بیشترین سطح PGA برای دوره بازگشت های 50 و 475 سال به ترتیب g 23/0 و g 6/0 و به روش تعینی g 8/0 می باشد. در استان فارس، چهار منطقه پر خطر در شمال غرب، غرب، جنوب و جنوب شرق قرار دارد. این مناطق نزدیک به گسل های کازرون، قیر و زاگرس مرتفع می باشند که سابقه زمین لرزه های بزرگ تاریخی و دستگاهی را دارا هستند. به طورکلی می توان گفت که مناطق با تراکم جمعیت بالا و شهرهای مهم استان به دلیل نزدیک بودن به گسل های منطقه در مناطق با خطر بالا قرار دارند.

حرکت گسل ها باعث رها شدن انرژی ذخیره شده، بروز زلزله، تلفات جانی و خسارت های مالی فراوان به ویژه در مناطق شهری می شود. در این راستا مدل فضایی چند معیاری، که دارای ساختاری تحلیلی بر مبنای مکان می باشد، می تواند به طور نامحدود متغیرهای رخداد زمین لرزه را با ارایه وزن های درون گروهی و بین گروهی بررسی نماید. این مدل بر اساس ارزیابی چندمتغیره که در علوم ریاضی و آمار برای تحلیل بین متغیرهای مختلف به کار می رود، فراهم شده است. از آنجایی که در برآورد توان لرزه خیزی یک محیط عناصر و عوامل متفاوت فراوانی تاثیرگذار هستند در نتیجه اثر هر کدام از پارامترها، بر روی توان لرزه خیزی محیط متفاوت است. ارزیابی چندمتغیره فضایی، توان همدیده بانی همه عناصر و عوامل موثر در برآورد توان لرزه خیزی را به صورت یکجا دارا است و نتایج مطلوب و منطقی را به صورت مکانی و نقشه ارایه می دهد. در این پژوهش با استفاده از این مدل و استفاده از اطلاعات زمین مرجع موجود و همچنین استفاده از تئوری های حاکم در خصوص پتانسیل رخداد زمین لرزه در محیط، رخداد زمین لرزه در استان کردستان به تفکیک شهرستان پهنه بندی شده است. در مجموع از تمام مساحت استان 26.23 درصد در پهنه با خطر بالا، 65 درصد در پهنه با خطر پایین قرار می گیرد. نتایج نشان می دهد که نوار غربی در پهنه با خطر بالا، نوار مرکزی در پهنه با خطر متوسط و نوار شرقی در پهنه با خطر کم واقع شده است. پارامترهای مورد استفاده در این پهنه بندی شامل تعداد گسل، فاصله از خطوط گسل، جهت گسل، کانون های رخداد زمین لرزه، بررسی تمام ویژگی های برداشت شده از یک نقطه کانونی لرزه ای مانند بزرگای زمین لرزه، عمق رخداد زمین لرزه، تراکم زمین لرزه در یک محیط و وضعیت ساختار لیتولوژیکی می باشد.

پهنه بندی مناطق بر اساس نقش عوامل مخرب محیطی عبارت است از تقسیم کردن نواحی جغرافیایی به درجات مختلف بر حسب واکنش در مقابل بلایای طبیعی. منطقه مورد مطالعه دارای نامناسب ترین و کم دوام ترین مصالح ساختمانی در برابر خطر زمین لرزه است. به همین دلیل ابتدا وضعیت لرزه خیزی در نقاط مختلف استان مشخص، سپس وضعیت دوام و نوع مصالح ساختمانی به کار برده شده در هر یک از این پهنه ها مشخص گردید و در نهایت اولویت هایی برحسب شدت خطر زمین لرزه و میزان دوام بناها در جهت استفاده برنامه ریزان برای در اولویت قرار دادن نواحی، با خطر بالا و بناهای کم دوام جهت بهسازی و بازسازی این پهنه ها صورت گرفته است. در این راستا ابتدا مهمترین عوامل موثر در منطقه به عنوان عوامل اصلی در وقوع زمین لرزه شناسایی گردیده، سپس لایه های اطلاعاتی با استفاده از GIS ساخته و وزن دهی شده اند. در نهایت در این تحقیق مدل پهنه بندی به دست آمده با وضعیت ساختمان ها در هر شهرستان مقایسه و اولویت بندی شده اند.

مقاله حاضر پژوهشی با محوریت پهنه بندی خطر لرزه ای با استفاده از دو رهیافت تعینی و احتمالی در گستره استان لرستان بین طول های جغرافیایی 46 درجه و 30 دقیقه تا 50 درجه و 30 دقیقه شرقی و عرض های جغرافیایی 31 درجه و 37 دقیقه تا 35 درجه و 15 دقیقه شمالی از خط استوا در پهنه زاگرس و قسمتی ناحیه سنندج – سیرجان است. در این پژوهش بر اساس داده های تاریخی و سده بیستم، اطلاعات گسل های لرزه زا، سازو کار ژرفی محدوده و ساختار زمین شناسی، مدل لرزه زمین ساخت منطقه ارایه شده و چشمه های لرزه زا معرفی گشته اند. پس از حذف پیش لرز ه ها و پس لرزه ها (برای صدق فرض توزیع پوا سون داده ها)، پارامترهای لرزه خیزی و با در نظر گرفتن عدم قطعیت های متناسب با زمان وقوع زمین لرزه ها و با فرض Mmin=4 محاسبه شده اند. اطلاعات حاضر توسط نرم افزار PSHA برای چندین مورد از روابط کاهندگی مورد پردازش قرارگرفته و در نهایت بیشینه شتاب افقی مورد انتظار برای ساختگاه (شهرخرم آباد) حاصل از هر قطعه به دست آمده است. با استفاده از این نتایج، نقشه هم تراز شتاب (Isoacceleration) برای مولفه افقی بر اساس هر دو رهیافت تعینی و احتمالی برای دوره بازگشت 475 و 75 سال گستره استان لرستان رسم گردیده است. در ادامه با توجه به فاصله گسل با محدودی شهری، خطرات احتمالی وقوع زلزله، بارو مرکز شهر مورد بررسی قرار گرفته اند. در انتها پیشنهاداتی در راستای کاهش آسیب به مناطق شهری ارایه شده است. بر اساس بررسی های حاضر، می توان گسل های موجود در پهنه گسل زاگرس مرتفع و سپس گسل دورود (درپهنه گسل اصلی زاگرس) را به عنوان گسل های مسبب رویداد احتمالی زمین لرزه برای شهر خرم آباد در نظر گرفت.

برآورد خطر زمین لرزه و پهنه بندی لرزه ای به روش تعینی و احتمالاتی در استان ایلام انجام گرفت. با توجه به نتایج روش تعینی، استان ایلام دارای مناطقی با خطر پایین و متوسط می باشد. با توجه به نتایج روش احتمالاتی، نقشه خمهای هم شتاب سطح طراحی D.B.E و عمر مفید 50 سال مبنای پهنه بندی قرار گرفته، و بر این اساس، منطقه به چهار محدوده با سطوح خطر نسبی مختلف تقسیم بندی شده است. محدوده با خط بسیار پایین، که شتاب مورد انتظار در آن برای دوره بازگشت 475 سال کمتر از 0.1 g است. منطقه با سطح خطر پایین، 0.1<PGA<0.15، منطقه با خطر متوسط، 0.15<PGA<0.2 و منطقه با سطح خطر بالا که شتاب مورد انتظار در آن بیش از 0.2 g است. در بیشتر مناطق استان سطح نسبی خطر زلزله متوسط است و تنها در قسمت کوچکی از استان، انتهای جنوب شرقی آن، سطح خطر نسبی زمین لرزه پایین است.